Probiyotikler, Prebiyotikler ve Postbiyotikler

Günümüzde bağırsak sağlığı, genel bütüncül sağlık üzerindeki etkilerinden dolayı büyük ilgi odağı haline gelmiştir. Ancak geçmiş yıllara da bakıldığında sindirim sağlığı ve probiyotiklerin her dönemde insanların ilgisini çektiğini görebiliriz. “Yaşam için” anlamına gelen “probiyotik” terimi Yunanca’dan türetilmiş olup ilk olarak 1965 yılında Lilly ve Stillwell tarafından “Bir mikroorganizma tarafından salgılanıp başka birinin büyümesini destekleyen bileşiklerin” tanımlanmasında kullanılmıştır. 

Gastrointestinal sistemin sağlığı, genel sağlığın temel taşlarından biridir. Bu bağlamda probiyotikler, prebiyotikler ve postbiyotikler bağırsak mikrobiyotasını destekleyerek sindirim sistemi fonksiyonlarına katkıda bulunur ve bu sayede vücudumuzda farklı işlevler üzerinde etkililerinden bahsetmek mümkündür. Ancak bu kavramlar genel olarak birbirine karışmaktadır.

Probiyotikler

Probiyotikler esas olarak laktik asit bakterileridir. Bağırsak mikrobiyotasının dengesini koruyarak ve faydalı mikroorganizmaların çoğalmasını teşvik eder ve bu sayede sağlık üzerinde olumlu etkiler gösterirler. Bağırsak mikrobiyotasının dengelenmesi ve epitel bariyer bütünlüğünün desteklemesi probiyotiklerin sindirim sistemindeki önemli takviyelerden biri olarak konumlandırılmasının ana nedenidir. Lactobacillus ve Bifidobacterium türleri gibi bazı türlerin bağırsakta zararlı bakterilerin çoğalmasını baskıladığı ve bu sayede mikrobiyota dengesinde rol oynadığını gösteren klinik çalışmalara sıklıkla rastlamak mümkün (Sanders et al., 2019).

Bunun yanı sıra bazı klinik çalışmalar, probiyotiklerin inflamatuvar yanıtlar üzerinden  bağışıklık sistemi fonksiyonlarında da rol oynayabileceği yönünde ilgi uyandırırken (Ouwehand et al., 2002), son dönemde “bağırsak-beyin ekseni” etkilileri üzerinden stres, anksiyete ve depresyon gibi durumlarla ilişkilendirilen klinik çalışmaları da görmekteyiz (Cryan et al., 2019).

Yoğurt, kefir, parmesan peynir gibi fermente süt ürünleri, turşu, ev sirkesi gibi fermente besinler önemli ve kolay ulaşılabilir probiyotik kaynaklarıdır.

Prebiyotikler

Prebiyotikler, sindirilemeyen karbonhidratlar olup, bağırsaktaki bazı faydalı mikroorganizmalar tarafından fermente edilir. Bu süreçte kısa zincirli yağ asitleri üretilir. Kısa zincirli yağ asitleri bağırsak bariyerini güçlenmesine katkı sağladığı için sindirim sistemi için kıymetlidir. İnülin ve FOS gibi prebiyotiklerin bifidobakter seviyelerini artırdığı ve bu sayede sindirimini desteklediği ilgili makaleler sıklıkla önemli dergilerde yer bulmakta (Gibson et al., 2017). 

Prebiyotik gıdalardan yana zengin bir beslenme düzeninin metabolik sağlıkla da ilişkilendirilebileceği düşünülmektedir. İnsülin duyarlılığı (Slavin, 2013), bağışıklık sistemi hücrelerinin aktiviteleri ve enfeksiyon riski gibi alanlarda da ilgi uyandıran klinik çalışmalar mevcuttur  (Kelly, 2008).

Soğan, sarımsak, muz, enginar gibi inülinden yana zengin sebze meyveler prebiyotik kaynağı olarak örnek gösterilebilir.

Postbiyotikler

Postbiyotikler, probiyotik bakterilerin canlılığını yitirmesinin ardından geride kalan veya ürettikleri biyolojik olarak aktif bileşenlerdir. Bunlar arasında kısa zincirli yağ asitleri, bakteriyosinler ve hücre duvarı bileşenleri bulunur.

Özellikle bütirat gibi kısa zincirli yağ asitleri bağırsaktaki inflamasyonunu azaltmakta etkilidir (Ríos-Covián et al., 2016).  Ayrıca bütiratın bağırsak epitel hücreleri üzerinde enerji kaynağı olarak kullanıldığı ve bariyer bütünlüğü desteklediği bilinmektedir (Louis & Flint, 2017). Postbiyotikler ile ilgili LDL kolesterol seviyelerindeki etkileri üzerine de ilgi çeken klinik çalışmalara da rastlamaktayız ayrıca (Kumar et al., 2019).

Özetle bu üç grup, birlikte veya ayrı ayrı kullanıldığında sindirim sistemini destekler ve sindirim sistemindeki olumlu etkileri üzerinden genel sağlık fonksiyonlarında kıymetlidirler. Bu bileşenleri içeren gıdaların düzenli kullanımı sağlıklı bir yaşam için güçlü bir temel oluşturabilir.